Tâm thư của dịch giả Thúy Toàn

Tâm thư của dịch giả Thúy Toàn

LTS: Dịch giả Thúy Toàn nay đã ngoài 80 tuổi. Ông vẫn dùng phương tiện công cộng đi lại trong nội đô và ra ngoại tỉnh, gặp bạn văn, đến các nhà xuất bản và tòa soạn báo chí, để trao đổi, dịch, phát triển các tác phẩm dịch, sẵn sàng chia sẻ nguồn tài nguyên dịch văn học khổng lồ mà ông có được cho thế hệ dịch giả sau ông. Ông cũng vừa tới thăm tòa soạn tạp chí Nhà văn và cuộc sống, gửi đến tòa soạn và bạn đọc tạp chí bức thư của ông cùng một số tác phẩm dịch.

Dịch giả Thúy Toàn

          Tháng 9/2023 vừa qua, NXB Văn học ưu ái đã cho phép xuất bản tập tuyển thơ dịch – dạng “hồi ký” những chặng đường dịch thơ của tôi. Vâng, đúng là dạng “hồi ký” đấy. Bạn đọc có lòng đọc kỹ sẽ thấy chặng đường mở đầu công việc dịch thơ của tôi nhờ báo chí, đặc biệt báo “Văn học” – “Văn nghệ” của Hội Nhà văn Việt Nam, mà mới đây đã long trọng kỷ niệm 75 ra đời của mình, đã mở đường dẫn dắt tôi trưởng thành đầu tiên bước đi vào công việc dịch văn thơ. Tiếp theo cuốn sách có tên “Còn một chút này”, nhắc đến ở trên, tôi muốn đi sâu giới thiệu với bạn đọc có điều kiện để ý thêm một mảng trong thơ dịch của mình – thơ dịch dành cho bạn đọc nhỏ tuổi. Ở đây tôi cũng có được chút gì đó đáng ghi nhận: Một vài bài dịch được đưa vào sách Tập đọc I của NXB Giáo dục, như Mèo con đi học; Quên (gà trống choai tập gáy), bài Trên trời cao có muôn vàn ánh sao được phổ nhạc, một thời luôn phát đi phát lại trên đài trong chương trình cho thiếu nhi.

Xin trân trọng cảm ơn tạp chí Nhà văn và cuộc sống (của Hội Nhà văn Việt Nam) có nhã ý giúp đỡ tôi được thực hiện nguyện vọng của một người dịch thơ đã ở tuổi xế chiều…

Dịch giả Thúy Toàn

Grigori Vieru (sinh năm 1935) – Nhà thơ Mônđavia Xô Viết, Đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô từ năm 1970, tác giả các tập thơ “Thơ trữ tình”, (1968) Về tình yêu” (1975), “Chiếc lá xanh” (1976), “Thơ và bài hát cho thiếu nhi” (1979) và vv…

GRI-GO-RI VI-E-RU

VÀO ĐƯỢC KHÔNG?

Mưa gõ xuống mái ô:
– Vào được không, túc túc?
– Không, xin mời đi cho!
Mưa gõ xuống mái nhà:
– Vào được không, túc túc?
– Không, xin mời tránh xa!
Mưa gõ xuống mặt ruộng gần,
gõ xuống mặt ruộng xa
– Vào được không, túc túc?
– Xin chào anh, anh có khỏe không?
Tôi đang nóng lòng chờ!

NHÈ NHẸ THẬT NHÈ NHẸ

Sương mù dăng khắp đồn
Nhè nhẹ thật nhè nhẹ
Như mẹ em đưa chân
Mỗi khi em thiếp ngủ.
Nhè nhẹ thật nhè nhẹ
Sớm mai mặt trời lên
Nhè nhẹ thật nhè nhẹ
Như mẹ em thiếu ngủ
Nhè nhẹ thật nhè nhẹ.

CHỈ MỘT TRÊN ĐỜI

Trên trời có bao nhiêu vì sao!
Bao nhiêu bông lúa trên đồng ruộng!
Con chim có bao nhiêu bài ca!
Cành cây có bao nhiêu lá thắm
Riêng mặt trời – chỉ có một mà thôi
Và mẹ em – chỉ có một trên đời!

VN số 8, 23/2/80

MƯA ƠI, RƠI ĐI

Em muốn mưa mầu đỏ
Em muốn mưa mầu vàng,
Mưa màu xanh của lá
Mầu tím như hoa xoan
Nhưng không có mưa đỏ,
Không có mưa mầu vàng,
Hay màu xanh của lá,
Mầu tím như hoa xoan
Được, em lấy bút vẽ
Em tô mầu lên trời
Cả mầu vàng, mầu đỏ
Màu tím, xanh lá cây.
Sẽ có mưa màu đỏ,
Sẽ có mưa mầu vàng,
Mưa mầu xanh như lá,
Mầu tím như hoa xoan…

Số 48, 26/11/82

NHỮNG CON CHIM NHỎ

Hỡi con chim bé nhỏ.
Trong tổ chẳng rét sao?
Chúng tôi có chăn ấm
Cánh mẹ che kín đầu.

Nhưng nếu mẹ đi vắng
Mà trời bỗng đổ mưa?
Thì cành cây thân thiết
Xòe rộng lá che cho.

Ngộ mẹ không trở về?
Lá trên cành bỗng rụng?
Sao mẹ lại không về?
Sao lá cây lại rụng.

Số 32, 9/8/86

MÈO CON ĐI HỌC

Mèo con buồn bực
Mai phải đến trường
Bèn kiếm cớ luôn:
– Cái đuôi tôi ốm
Cừu mới be toáng:
– Tôi sẽ chữa lành
Nhưng muốn cho nhanh
Cắt đuôi khỏi ốm
– Cắt đuôi ấy chết…!
Tôi đi học đây.

QUÊN

Chú gà trống mới lớn
Leo lên nóc mái nhà,
Định đọc một bài thơ,
Nhưng quá đỗi hồi hộp,
Vừa cất giọng lại ngắc,
Nhớ được mỗi một từ,
Đành gáy: Cúc cù cu…u…u!

Sách tập đọc lớp 1
NXB Giáo dục Hà Nội 1981

“Em đã ngã và em không dậy được” – có lẽ đó là một câu thơ định mệnh của thần đồng thi ca Nga Nika Turbina – Cuối mùa hè vừa qua, từ ban công tầng 5 nhà mình ở Yalta, cô đã ngã và không bao giờ dậy được nữa.

Năm 1978, khi Nika mới 4 tuổi, cô đã làm báo chí Nga sửng sốt bởi những vần thơ của “một tư duy già dặn và tài năng xuất chúng”. Năm Nika lên 9 tuổi, tập thơ đầu tiên của cô đã được xuất bản với lời giới thiệu của nhà thơ nổi
tiếng Evgheni Evtusenko, và sau đó được dịch ra 12 thứ tiếng. Năm 1985 khi Nika 11 tuổi, cô đã được trao giải thưởng thơ “Sư tử vàng” ở Venese – giải thưởng thơ uy tín nhất hồi đó mà trước cô, không có nhà thơ nữ nào của Liên Xô ngoài “Ana Akhơmatôva được nhận”.

Xin trân trọng giới thiệu một số bài thơ trong tập thơ đầu tay của Nika Turbina do dịch giả Thúy Toàn chuyển ngữ.

NIKA TURBINA (1974-2002)

EM VÔ TÌNH QUÊN…

Em vô tình quên ngày sinh của em
Mà có thể là cố ý
Em không muốn xoay ngược kim đồng hồ
Trở lại thời thơ bé
Em sợ mất đi
Điều bí mật cuộc đời
Mà, quên bản thân mình, tất cả mọi người
Đã ân cần trao cho em có được,
Bẻ bông hoa đi,
Trồng hoa chẳng mọc
Giết chết suối nguồn,
Làm sao uống đã khát, bạn ơi
Em đi qua bẩy bậc thang cuộc đời
Nhưng em không thể hiểu
Bậc thang nào trong ấy
Là ngày sinh em.

1981

VƠNIZƠ…

Bằng những cây cầu người ta quấn tã cho
thành phố
Vơnizơ lớn dậy – áo hoa cương.
Chuỗi hạt ngọc – những ngôi nhà màu trắng
Được đem ra ném xuống chân nàng.
Và đảo nhỏ nhiều không đếm xuể,
Thậm chí không đủ cả đêm.
Người đàn bà này chính bởi vì thế!
Mới đang khóc đây chăng?

Trong căn nhà nhỏ nước Bỉ
Một chiếc đầu – là cái gạt tàn.
Đứng nhìn ra cửa sổ
Đứa trẻ Nga, nhớ nhớ quên quên.

Mùi dâu tây chín lan tỏa
Sống bằng phố phường
Và khó lòng người ta bố thí
Cho Nika trần trụi chốn nương thân.

ĐỢI CHỜ

Các bạn gọi điện thoại
Không gọi được cho em.
Mà có thể,
Đơn giản là không đủ tiền,
Nhưng căn hộ của em bỗng chốc
Trở thành trống không.
Ôi bao ngày không biết
Em đã sống bằng quá khứ xa xăm.
Nhưng em đã xé tờ lịch
Để tin được rằng tuần lễ đuổi theo tuần.
Tất cả mọi đường phố
Bão tuyết phủ mịt mùng
Các bạn gọi điện thoại
Không gọi được cho em.

THƠ

Vào chính nửa đêm
Cánh cửa bỗng mở
Ông thần kỳ lạ
Chợt đến với em
Con chim xanh lam,
Mang hình tuổi nhỏ
Cưỡi con ngựa gió
Ông thần bay vào,
Nhạc thơ xôn xao
Nào thử bắt lấy
Quyến rũ tiếng gọi
Em về trời xa.

Kỵ sỹ bay hỡi,
Đừng dỗ dành em,
Chia tay hãy xin
Một giờ ắng lặng
Một giờ rạng đông
Nhận lấy tim em,
Món quà bé nhỏ,
Vì nhạc thơ đó
Nhạc thơ xôn xao…
1981

CÁI BÓNG

Cái bóng mà em quên
Lang thang trên đường phố
Nó nhác lười
Không trở về nhà
Mà có thể, nó không còn muốn
Cùng với em lại phải một lần
Bắt đầu lại cái ngày của nó.
1982
CUỘC ĐỜI CỦA EM

Cuộc đời của em – là một bản nháp
Trên đó các con chữ – là những chòm sao
Tất cả những ngày thời tiết xấu
Đều đã sẵn bày trên đó từ lâu.
1983

Trích Văn Nghệ Trẻ và Người Hà Nội
đều đã đăng số 44 – 01/11/2002

NHỮNG BÀI THƠ CỦA EM
KHÔNG PHẢI EM VIẾT

Không phải em viết những bài thơ của mình!
Thôi cũng được, không phải em.
Không phải em kêu lên, thiếu mất chữ mất dòng?
Không phải em,
Không phải em sợ những giấc ngủ rối rắm?
Không phải em
Không phải em lao xuống vực ngôn từ sâu thẳm?
Thôi cũng được thôi, không phải em.

Các bạn sực tỉnh trong tối đêm
Và không đủ sức kêu lên,
Và không tìm ra lời lẽ…
Không, lời lẽ ngôn từ có đó!
Hãy lấy vở ra,

Và hãy viết lại cái điều
Các bạn đã nhìn thấy trong mơ,
Cái đêm vừa qua, đớn đau và tươi sáng
Các bạn hãy viết về mình.
Thì bây giờ tôi tin các bạn
Rằng không phải tôi viết những bài thơ tôi!
1981

BẢN NHÁP

Cuộc đời của em – là một bản nháp
Trên đó các con chữ – là những chòm sao.
Tất cả những ngày thời tiết xấu
Đều đã sẵn bày trên đó từ lâu.

Cuộc đời của em – là một bản nháp
Tất cả may mắn của em, xui xẻo của em
Đều ở lại trên đó
Như tiếng bị tiếng súng nổ cắt ngang

EM MUỐN

Em muốn sống một năm như một giây
Em muốn biến thời gian thành một phút
Em muốn, em muốn, em muốn!
Nhưng bởi em nhìn thấy
Trong nỗi kinh hoàng những cánh tay vung lên!

“Tôi không muốn sống nhanh như vậy!”
hành tinh kêu,
Thở dốc bàng hoàng,
Cuộc đời tôi dài lâu,
và tôi đang cố gắng
Làm ra điều thiện!

Ôi mọi người! Em xin
Hãy quên đi thù hận
Và chỉ khắc ghi
Niềm vui gặp gỡ
Cứ để những con sông ào ạt vỗ
Dòng nước trong
Và cứ để cơn mưa dịu hiền
Đổ xuống nơi đây,
Không bỏ đi chỗ khác.

14 GIỌT LỆ NHỎ

Mười bốn giọt lệ nhỏ
Trên gương mặt của bạn.
Mười bốn giọt lệ nhỏ
Trên ẩm ướt mặt kính
Bạn ra đi, không bao giờ còn đến
Đoán mà đoán chẳng ra…
Bạn quay bước đi về phía cửa,
Chào nhé!
Xin chào giã biệt đợi chờ,
Tay ta không còn được nắm tay nhau nữa.
Em không thích chia ly,
Cái vòng muôn thuở của sự lo sợ
Và có thể có nỗi đau gặp gỡ,
Cái gặp gỡ sẽ không bao giờ diễn ra.
Mười bốn giọt lệ nhỏ
Không đáng bị lãng quên.

(Trích Tạp chí thơ số 10 – tháng 4/2004,
trg.21)

Tiếp theo tôi muốn được giới thiệu với bạn đọc ở ta một số những bản dịch của tôi cách đây mấy chục năm, thơ của một cô bé người Moskva, khi ấy mới ở tuổi 12 – Nađa Deigena

Nada Deigena (12 tuổi) người Moskva.
Mấy chục năm trước từ thời Liên Xô còn tồn tại, XUNHASABA – Xuất nhập khẩu sách báo Việt Nam – thường xuyên nhập đủ loại sách báo từ Liên Xô. Trong một số “Tuần Báo” (Nedelia) khoảng những năm 80 thế kỷ trước, tôi đã được tiếp cận thơ của cô bé mười hai tuổi người Moskva ấy, đăng cả trang số “Tuần Báo” này. “Cô bé ở tuổi mười hai làm thơ”. Việc đó chẳng đáng ngạc nhiên… Cái tuổi chưa phải người lớn, nhưng cũng chẳng còn là trẻ con, con người đó đã biết về thế gian này, đã hiểu ra một điều gì đó, tuy còn nhiều điều mong manh chưa chắc chắn, như ở trong cái tuổi đó. Nhưng… đã có ở đó, theo tôi cảm nhận, đã thấy ra một nét tươi tắn, và một cái nhìn trong sáng, tinh tế, dấu hiệu của sự quan sát cảm nhận. Cô bé rồi đây có trở thành nhà thơ hay không? Ai mà biết được. Tuy nhiên điều đó không quan trọng. Mà, con người đó đang
lớn lên, điều không phải ngạc nhiên. Vì thế tôi khẳng định giới thiệu những bài thơ của cô bé đến Ban biên tập “Tuần Báo” – Đấy là lời phản biện của người ký tên TP theo yêu cầu của báo. Tôi đồng tình với nhận xét trên và sau khi đọc, tìm hiểu kỹ chùm thơ, tôi thấy hứng thú muốn dịch giới thiệu thêm một tài năng thần đồng thơ Nga sau Nika Turbina. Đến nay tôi mới gặp cơ hội… Xin trân
trọng giới thiệu với bạn đọc gần xa.
Nađia Deigena.


* *
*

Tất cả các trận mưa – là những ông già,
Những ông già đi ủng.
Còn mưa phùn lún phún – là chú nhóc con,
Chú nhóc con chân đất

* *
*

Xuất hiện hai chú mèo.
Mèo đen ? mèo trắng ? Hay mèo xám ?
Mèo xám.
Chúng đưa mắt nhìn quanh
Sau đó co lưng duỗi mình,
Và, nhìn thấy
Hai thằng chó trắng,
Chúng liền đánh tiếng.
Nhưng tiếp theo hẳn lại thấy gì thêm,
Chúng liền chuồn thẳng.

* *
*

Em muốn làm một điều gì đó,
Để em là người đầu tiên,
Để cái đó phải là điều bất ngờ và thật tuyệt mĩ.
Nhưng nhiều người cũng muốn vậy
và đã vượt trước em.
Em muốn có một con chó,
Nó phải thật to và lông nó màu hung.
Và cùng đi chơi khắp phố,
Vừa đi vừa tâm tình
Và nó phải hiểu em thật sự,
Như chính em hiểu bản thân mình.
Và còn nữa, để, hít vào đầy ngực,
Bỏ đi xa và không ai bắt em dừng,
Không ai hỏi han, không ai lên tiếng gọi,
Đơn giản là cùng chú chó đi lang thang,
Tất cả chỉ có vậy !

* *
*

Có một con mèo đi theo em
Theo vết chân em.
Này mèo!
Mày phải đi lên trước,
Đến lượt tao
Đi theo vết chân mi.

* *
*

Mọi người nhìn xem!
Con nhím!
Mọi người nhìn xem!
Con nhím nó bò!
Nó bỗng hoảng sợ
Tờ giấy sột soạt của em
Thế là nó chui vào đống gỗ sau nhà trốn mất.

* *
*

Em nhìn thấy một bộ phim trên tuyết qua cửa sổ
Một bộ phim tư liệu cũ,
Mà gió và chiều hôm
Đã chiếu đi chiếu lại biết bao lần.
Trong bóng cây, trên ngọn tùng, trên tuyết.
Những cốt truyện câm của tuyết
Giống như
Những bản trường ca của Hôme
Mãi ngưng đọng bất chấp thời gian chẩy.

* *
*

Mặc nhện con được sống,
Mặc muỗi mắt sống cùng,
Mọi loài yếu hơn em
Cứ để cho họ sống.
Những ai không hại em
Cứ để tất cả sống.

“Tuần báo” (Nedela) số 13 (993)
Thúy Toàn dịch chưa đăng báo,
sách nào từ năm 1993.
Báo Nedela (Tuần báo Nga)
đã công bố thơ của em gái người
Moskva 14 tuổi Nađia Deigena

Leave a Reply

Your email address will not be published.